search-bar

Rozwój

W jaki sposób uczyć się efektywnie – bez względu na wiek

Starsi boją się, że z wiekiem ich możliwości percepcji i nauki będą drastycznie spadać. Młodsi, że przyjmując do zespołu starszego pracownika nie będą w stanie nauczyć go nowych rzeczy. Neurobiologia pokazuje, że jest proste rozwiązanie tych problemów: lifelong learning.

W skrócie

Na naukę nigdy nie jest za późno, a doświadczenie życiowe sprawia, że jest ona bardziej efektywna. Dorośli mogą uczyć się praktycznie przez cały okres swojej aktywności zawodowej, skutecznie konkurując z przedstawicielami młodego pokolenia.

Opisywane zjawiska

Możliwości percepcyjne nie ulegają z wiekiem drastycznemu obniżeniu, należy tylko zmienić metody nauki. Według Knowlesa dorośli uczą się najlepiej, gdy widzą potrzebę nauki i sens jej podjęcia, i gdy w procesie uczenia mogą się odwołać do swojego doświadczenia

Warto wiedzieć

W przypadku dorosłych bierne przyswajanie wiedzy nie działa. Skuteczniejsze jest zadanie sobie choćby niewielkiego trudu, by stworzyć nowe połączenia i zależności między informacjami. Pożądane jest połączenie 4 elementów: teorii, refleksji, doświadczenia oraz praktyki.

Czy człowiek naprawdę może uczyć się przez całe życie?

Odkrycia neurobiologów sugerują, że powinniśmy zapomnieć o wymówkach typu „jesteś za stary na naukę”. Okazuje się, że na tę aktywność naprawdę nigdy nie jest za późno – pod warunkiem, że uczymy się efektywnie. Nauka nie musi kończyć się z chwilą opuszczenia bram wyższej uczelni; może trwać całe życie, a jej efekty wcale nie będą gorsze niż w okresie młodości, który uważa się wciąż – i błędnie – za najlepszy czas na uczenie się. Po prostu proces przyswajania nowych umiejętności w każdym wieku wygląda nieco inaczej.

Na początku życia uczymy się w sposób nieświadomy, na zasadzie bodźca i reakcji. W okresie dojrzewania tworzą się pierwsze nawyki; w procesie edukacji wykorzystujemy wówczas umiejętności zapamiętywania, naśladowania czy też powtarzania. Po wejściu w wiek dorosły nawyki ulegają utrwaleniu, a przez to stają się coraz trudniejsze do wyeliminowania.

Dobra wiadomość nr 1: możliwości percepcyjne nie ulegają z wiekiem drastycznemu obniżeniu

Badania prowadzone przez Edwarda Lee Thorndike’a dowiodły, że chociaż szczyt intelektualnych możliwości człowieka przypada na 25. rok życia, to osoby w wieku 25-40 lat osiągają poziom porównywalny z uczniami szkół średnich (14-18 lat).

Dr Jeffrey Cummings z Uniwersytetu Kalifornijskiego twierdzi, że „u zdrowego człowieka stan mózgu pogarsza się wraz z wiekiem tylko minimalnie, a wiele dolegliwości i niedomagań, uważanych dotąd za nieodłącznie związane ze starzeniem się, w rzeczywistości jest objawem chorób.”

Faktem, który ostatecznie potwierdza sensowność lifelong learning, jest odkrycie neurobiologów sprzed niemal dwudziestu lat**. W trakcie badań okazało się, że w starzejącym się mózgu nadal dochodzi do tworzenia się neuronów. Nie jest więc prawdą, że po zakończeniu okresu niemowlęcego jesteśmy skazani na systematyczną utratę tych kluczowych dla procesu nauki komórek. Wniosek nasuwa się sam : fizjologicznie rzecz biorąc, na naukę nigdy nie jest za późno.

Metody efektywnej nauki Knowlesa

Malcolm Knowles, specjalista z dziedziny andragogiki, określił kilka zasad, które pozwalają dorosłym wykorzystać ich umysłowy potencjał do nauki. Według niego dorośli uczą się najlepiej, gdy widzą potrzebę nauki i sens jej podjęcia, i gdy w procesie uczenia mogą się odwołać do swojego doświadczenia. Równie dobrze działa też traktowanie nauki jako metody rozwiązywania problemów oraz dostrzeganie w konkretnym zagadnieniu bezpośredniej wartości.

Z mojego doświadczenia wynika, że najszybciej uczą się ci, którzy chcą się uczyć. I nie ma znaczenia, w jakim są wieku – potwierdza Katarzyna Jarośka-Kurowska, coach i trener z firmy szkoleniowej Smart Management, partnera firmy Best Year Yet w Europie centralnej i wschodniej. – Pracuję z zespołem z branży IT, w którym najstarszą osobą jest jego ok. 55-letnia menedżerka . Ma ona najambitniejszy roczny plan rozwoju z całego dziesięcioosobowego zespołu, w którym podwładni są co najmniej o kilka, kilkanaście lat młodsi. I muszę powiedzieć, że uczy się skutecznie.

Na efektywność nauki w dorosłym wieku wpływają również takie czynniki, jak uznanie doświadczenia osoby dorosłej za cenne i przydatne w trakcie szkolenia, możliwość „wyrażania siebie” bez obawy o bycie ocenionym i możliwość swobodnego popełniania błędów.

Dobra wiadomość nr 2: cykl Kolba pomaga wdrożyć osoby starsze do młodego zespołu

David Kolb, amerykański specjalista od nauczania, opracował system uczenia się przez praktykę, zwany od jego nazwiska cyklem Kolba. System ten stwarza możliwości takiego uczenia się, aby ludzie reprezentujący różne style nauki mieli szansę zrealizować postawione przed nimi cele. Model składa się z czterech elementów: teorii, refleksji, doświadczenia oraz właśnie praktyki. Tworzą one następujący cykl: wiedzę zdobywa się przez doświadczenie, które skłania do obserwacji; obserwacja pomaga tworzyć generalizujące reguły (wiedzę), która wreszcie podlega weryfikacji na drodze eksperymentów.

Cykl Kolba jest też rozwiązaniem dla zespołów, w których osoby młodsze wiekiem boją się włączania do pracy osób ze starszego niż swoje pokolenia. Ich obawy wynikają z przeświadczenia o spadających z wiekiem zdolnościach intelektualnych. Nic bardziej mylnego: dzięki zastosowaniu cyklu Kolba zdobywanie nowych umiejętności przez osoby starsze może być zaskakująco efektywne. Wystarczy je tylko odpowiednio zaktywizować. To ważne, bo doświadczenie życiowe osób dorosłych jest o wiele bogatsze od doświadczenia zdobytego przez dzieci i młodzież. Właśnie dlatego w edukacji dorosłych największy nacisk kładzie się na techniki odwołujące się do ich życiowego bagażu.

Sama wiedza nie wystarcza – zaznacza Paweł Lipiński, CEO firmy programistycznej Pragmatists, która, oprócz wytwarzania oprogramowania, szkoli deweloperów. – Największym wyzwaniem w projektach informatycznych nie jest wcale opanowanie technologii, czy biegłość programistyczna – choć są one oczywiście niezbędne do dobrego i efektywnego wykonywania pracy – ale umiejętność jasnego i jednoznacznego komunikowania się. W tej  dziedzinie wyróżniają się zresztą bardziej doświadczeni programiści. To dużo bardziej kwestia doświadczenia niż twardych umiejętności, więc dużo łatwiej nam przeszkolić i dostosować do naszego procesu produkcyjnego osoby już z pewnym doświadczeniem zawodowym, niż “zielonych” programistów, którzy choć są w miarę na bieżąco z nowinkami technologicznymi, nie mają odpowiednich umiejętności, żeby być w stanie dostarczać rozwiązania wysokiej jakości i odpowiadające na prawdziwe potrzeby użytkowników.

Co można zrobić dla siebie już dziś?

Można na przykład przyjrzeć się swoim obecnym sposobom uczenia się. I od razu odrzucić bierne, wielokrotne przeglądanie materiałów czy podkreślanie studiowanego tekstu, ponieważ jest to działanie pozorne. Sprawia ono, że czujemy się pewniej, choć tak naprawdę ślizgamy się tylko po powierzchni danego zagadnienia.

O wiele skuteczniejsze jest zadanie sobie choćby niewielkiego trudu, by stworzyć nowe połączenia i zależności między informacjami. Jedną z technik, która pozwala na skuteczne zdobywanie nowej wiedzy jest tzw. samoobjaśnianie. Polega ona na zadawaniu sobie (na głos!) prostych pytań, jak np.: „co to znaczy?”, „dlaczego ta rzecz ma znaczenie?” – i odpowiadaniu na nie. Prowadzi to nie tylko do zdobycia nowej wiedzy, ale też do wykształcenia nowych, skuteczniejszych nawyków uczenia się.

Jakie jeszcze techniki aktywizują dorosłych do zdobywania wiedzy? To między innymi demonstracja, symulacja, case study, dyskusja lub praca w grupach. Skuteczne są też gry dydaktycznie czy odgrywanie zadanych ról. Metody te pozwalają wykorzystać zasoby wiedzy i doświadczenia, którymi starsi pracownicy dysponują, oraz połączyć je z nowymi umiejętnościami i informacjami.

Lifelong learning sposobem na udane życie zawodowe

Ze statystyk opracowanych w 2012 roku przez GUS wynika, że zaledwie co dwudziesty Polak w wieku od 25 do 64 lat się kształcił. Czy dziś jest lepiej? Wydaje się, że tak. Kształcenie się, nawet w zaawansowanym wieku, zaczyna być traktowane jako coś zupełnie normalnego, a nie jako fanaberia.
Nie bez znaczenia jest także sytuacja na rynku pracy, która wymusza na dojrzałych pracownikach ustawiczne podnoszenie swoich kwalifikacji. Z drugiej strony poszerza się oferta uczelni wyższych. Przykładem może być Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, która uruchamia kierunki dla osób z bogatym doświadczeniem zawodowym: menadżerów i liderów (na przykład Lider – świadomy przywódca czy Akademia przywództwa).

Dla dzisiejszych dwudziestoparolatków, którzy właśnie odebrali tytuł magistra, stwierdzenie, że człowiek uczy się przez całe życie nie jest niczym szokującym. Oni wiedzą, że lifelong learning to nie wyrok. Dorośli mogą uczyć się bez przeszkód praktycznie przez cały okres swojej aktywności zawodowej, skutecznie konkurując z przedstawicielami młodego pokolenia.

5 sprawdzonych miejsc z kursami online

1.Coursera

Setki kursów dla wszystkich, opracowane w partnerstwie z szacownymi uniwersytetami i organizacjami. Coursera została założona przez dwóch profesorów ze Stanfordu i oferuje darmowe nagrania kursów uniwersytetów, takich jak Stanford, Brown czy Columbia. Wykłady odbywają się zazwyczaj co tydzień i składają się z wykładu wideo i ćwiczeń (bywają też prace domowe, a nawet zaliczenia). Najbardziej popularne kursy na Coursera to: 1. Analiza danych w Excelu – Duke University, 2. Skuteczne Negocjacje: Strategie i umiejętności – University of Michigan, 3. Wprowadzenie do rachunkowości finansowej – Wharton Business School oraz 4. Wprowadzenie do marketingu – The Wharton Business School.

2. NovoEd

Światowy lider w dziedzinie edukacji społecznościowej. Współpracują z nią uniwersytety i korporacje, takie jak Deloitte, Nestle czy Unilever. Platforma oferuje ponad 400 kursów z zarządzania, design thinking, sprzedaży i innych kompetencji biznesowych. Na stronie znajdziemy kursy otwarte (w tym darmowe) oraz płatne, np. 5-tygodniowy kurs Design Thinking, firmowany przez Darden School of Business, University of Virginia.

3. Acumen 

 

Z oferty NovoEd korzysta też Acumen, organizacja non profit prowadząca kursy i szkolenia dla organizacji pozarządowych. Platforma oferuje szereg darmowych kursów np. Storytelling for change czy Design Kit: The Course for Human-Centered Design.

4. Udemy

Popularne miejsce do nauki online i sklep z kursami, podobne trochę do Amazona. Oferuje ponad 50 000 kursów, w większości płatnych, ale są też dostępne opcje bezpłatne, najczęściej dla początkujących w danej dziedzinie. Tutaj swoje darmowe kursy online oferują profesorowie z uniwersytetów takich jak Dartmouth, University of Virginia czy Northwestern.

5. Skillshare

Skillshare, podobnie jak Udemy, pozwala zarówno uczyć się, jak i uczyć innych. Oprócz tematów biznesowych możesz zdobywać wiedzę związaną z filmem, muzyką, fotografią i rękodziełem. Platforma umożliwia udostępnianie projektów, aby pokazać tworzone w trakcie kursu prace i dyskutować z kolegami z grupy.

Zobacz źródła

E.L. Thorndike, Uczenie się dorosłych, PZWS, Warszawa.
http://www.kpswjg.pl/pl/page/jak-ucza-sie-osoby-w-wieku-senioralnym

Skuteczna nauka. Jak uczą się dorośli?


https://men.gov.pl/wp-content/uploads/2014/01/gus-badania_lll_doroslych.pdf
http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/WZ_ksztalcenie_doroslych.pdf

Wypowiadali się:

Katarzyna Jarośka-Kurowska

CEO & Founder Smart Management

Certyfikowany i doświadczony Executive & Business Coach (certyfikaty Best Year Yet: Fast Track Facilitator i Live Your Life Coach) świadczy usługi dla kadry kierowniczej i przedsiębiorców, którzy chcą rozwijać siebie i swoje biznesy oraz lepiej i pełniej żyć.

Specjalizuje się we wdrażaniu rozwiązań, które pomagają organizacjom osiągać wyznaczone cele, a ludziom - w pełni realizować swój potencjał. Pomaga zbudować zmotywowane, nastawione na sukces zespoły, pracujące w sposób zaplanowany i skuteczny. Po wdrożeniu Best Year Yet firmy zwiększają swoją efektywność, poprawiają wyniki finansowe oraz udziały w rynku. Prowadzi również executive coaching dla kadry kierowniczej.

Zobacz ostatnie wypowiedzi naszego eksperta:

W jaki sposób uczyć się efektywnie – bez względu na wiek
Paweł Lipiński

CEO & Founder @Pragmatists

Założyciel i CEO firmy programistycznej Pragmatists, którą wprowadził z sukcesem na kilka rynków zagranicznych w ciągu niespełna 10 lat. Doświadczony programista, menedżer i specjalista od wdrożeń oprogramowania, m.in. w bankowości, ubezpieczeniach i telekomunikacji. W IDEA LAB komentuje tematy, którymi zajmuje się na co dzień: budowanie zespołu, biznesowa zwinność oraz innowacje.

Zobacz ostatnie wypowiedzi naszego eksperta:

W jaki sposób uczyć się efektywnie – bez względu na wiek
Komentarze Facebook
Czytaj więcej z kategorii Rozwój:

Jak zadbać o bezpieczeństwo w sieci?

Rosnąca liczba cyberataków paraliżuje działanie firm i instytucji. Organizacje muszą się bronić nie tylko przed zagrożeniem z zewnątrz, ale także przed własnymi pracownikami, którzy zwyczaje z życia prywatnego przenoszą do biura. Nowe pokolenie zmienia paradygmat prywatności, a z nim – bezpieczeństwa. Na co postawić, żeby nie przegrać cyfrowej wojny o bezpieczeństwo?

Najczęściej czytany

PropTech w biurze. Oszczędności i komfort pracy w jednym

Biometryka, big data, sztuczna inteligencja i Internet rzeczy. Nowoczesne technologie odważnie wkraczają do biur na całym świecie. W ubiegłym roku szacunkowa wartość tego rynku sięgnęła prawie 3 miliardów dolarów. A rozwiązania już dawno przestały służyć tylko ograniczaniu kosztów funkcjonowania.